H Καθιέρωση της εορτής του Αγίου Σπυρίδωνα.

Η έναρξη της λατρευτικής τιμής του Αγίου Σπυρίδωνος δεν πρέπει να τοποθετηθεί αργότερα από το πρώτο ήμισυ του Ε΄ αιώνα (29) Το επίθετο «Ἄγιος» αναφερόμενο για πρώτη φορά εις τον Σπυρίδωνα, βρίσκεται εις τον τίτλο της σχετικής ειδήσεως του Σωζομενού (περί το 450)· «διήγησις περὶ τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος καὶ περὶ τῆς αὐτοῦ μετριοφροσύνης καὶ καταστάσεως» (30)

Όπως ήταν φυσικό η λατρευτική τιμή του ημετέρου Αγίου αναπτύχθηκε κατ’ αρχάς εις την ιδιαίτερη πατρίδα του την Κύπρο και μάλιστα εις την Τριμυθούντα, όπου διετέλεσε επίσκοπος και όπου μέχρι και τον Ζ΄ αιώνα υπήρχε το ιερό του Λείψανο. Ο βιογράφος του Αγίου, επίσκοπος Πάφου Θεόδωρος αναφέρει ότι κατά το έτος 655, η εορτή του αγίου Σπυρίδωνος τελέσθηκε μεγαλοπρεπώς. Κατά την ιερά σύναξη ο Πάφου ανέγνωσε την βιογραφία του, η οποία προκάλεσε μεγάλη χαρά «τοῖς τὴν φιλόχριστον πόλιν Τριμιθοῦντα οἰκοῦσιν καὶ πᾶσιν τοῖς συναχθεῖσαν ἐν τῇ μνήμῃ τοῦ σεβασμίου πατρός» (31). Στην εορτή παρέστησαν εκτός από τον Πάφου και άλλοι πέντε επίσκοποι (32). Κατά την εόρτιο ημέρα της μνήμη του Σπυρίδωνος ελάμβανε χώρα. τουλάχιστον από τον Ζ΄ αιώνα , και εμποροπανήγυρης (33)

Εις την Κωνσταντινούπολη η μνήμη του ιερού Σπυρίδωνος εορτάζεται μεγαλοπρεπώς κατά τους Θ΄ – Ι΄ αιώνες, όταν συντέθηκε το Συναξάρι της Μεγάλης Εκκλησίας. Η σχετική είδηση αναφέρει: «Τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις ἐν τῷ σεπτῷ ἀποστολείῳ τοῦ ἀγίου Πέτρου, τῷ συγκειμένῳ τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ» (34). Εις τον Παρισινό Κωδ. 1578 προστίθεται: «καὶ ἐν τοῖς ἁγιοῖς ἀποστόλοις, ἔνθα νῦν κατάκειται», Εις δε τον Παρισ. 1594: «τελεῖται δὲ ἡ αὐτοῦ σύναξις… καὶ ἐν τῇ γυναικείᾳ μονῇ τῇ οὔσῃ πλησίον τῆς μονῆς τοῦ Φιάνθρώπου, ἔνθα καὶ τὸ ἄγιον αὐτοῦ σῶμα κατάκειται» (35) Κατά την εόρτιο ημέρα της μνήμης του (12 Δεκεμβρίου), το ιερό Λείψανο εξετίθονταν προς τους πιστούς, εις προσκύνηση. Εις την τελετή, η οποία τελούνταν επίσημα προεξάρχοντος του Πατριάρχη μετέβαινε και ο αυτοκράτορας με όλους τους αξιωματούχους του κράτους. Τούτο προκύπτει από τον οκτάηχο ύμνο (36), ποίημα του Εμμανουήλ ή Μανουήλ Χρυσάφη του Δουκός (37), ο οποίος ψάλλεται μέχρι σήμερα, έχει δε ως εξής:

Ποίημα Εμαννουήλ Χρυσάφη του Δούκα

Ψάλλονταν στην Βασίλισσα των Πόλεων

Ήχος α΄ «Θεαρχίῳ νεύματι, πάντοθεν τὰ τῶν ἀνθρώπων συστήματα, ἀπό οἱκείων δωμάτων φερόμενα.»

πλ. α΄ «Καταλαβόντα τὴν πανέντιμον τοῦ Λειψάνου σου θήκην, ἀξίως ἀσπάζονται»

β΄ «Αἱ δὲ ὑπέρτατοι τῶν ἐπὶ γῆς ἀξίαι, σὺν Βασιλεῖ ἡγεμόνι παραγενόμεναι»

πλ. β΄ «Τὸ Θεοφόρον καὶ ἀξιέπαινον σκῆνος ἐξᾳδοῦσαι, τῷ δέει κρατούμεναι, ὑπὲρ ἐπαίνου δὲ ποιούμεναι· καὶ ὁρατῶς ἐκβοῶσι τὴν τῶν ᾀσμάτων σοι μελῳδίαν· ἰδοὺ ὁ θαυμάσιος Σπυρίδων νῦν προτίθεται»

γ΄ «Ἄρωμεν τοίνυν τὸν ὕμνον, καὶ κατὰ δύναμιν ὑμνήσωμεν τῶν Ἀρχιερέων τὸ μέγα κλέος»

Βαρύς «Διὰ τούτου γὰρ ἡ παγγενής, Κωνσταντιανῶν σωτηρία γίνεται· ᾦ ἀτενίζειν οὐκ ἰσχύουσιν ἔθνη πάντα, ἄξιόν τε ἀπονέμειν ἐφύμνιον»

δ΄ «Τούτου γὰρ τὸ τῶν θαυμάτων ὑπερέχει πᾶσαν ἐννοιαν»

πλ. δ΄ «Διὸ πάνσοφε ἱεράρχα, ἀεὶ σὺν τῇ Μητρὶ τοῦ Ἰησοῦ, καὶ μετὰ πότμον πρέσβευε διηνεκῶς, περιφρουρῆσαι καὶ σῶσαι, ἀπὸ πάσης προσβολῆς ἐναντίας τὴν νεολαίαν σου· τὴν γὰρ ἡμῶν προστασίαν κεκτήμεθα»

α΄ «Εἰς τοὺς αίῶνας ἀγλαοφανῶς μακαρίζοντες» (38)

Εις την Κέρκυρα, ως είναι φυσικό, η μνήμη του αγίου Σπυρίδωνα τελείται μεγαλοπρεπώς και επί τριήμερο, από την 11 δηλαδή μέχρι και της 13 του μηνός Δεκεμβρίου. Μετά το έτος 1456 και προϊόντος του χρόνου, προστέθηκαν και άλλες εορτές, εις ανάμνηση θαυμάτων του Αγίου. Έτσι η Κέρκυρα πανηγυρίζει την 13 Ιουλίου, ημέρα επέτειον του θαύματος της ομματώσεως τυφλού τινός Θεοδώρου εξ Ανατολής, το τριήμερον 11, 12 και 13 Αυγούστου, επέτειο της απαλλαγής της νήσου από της τουρκικής απειλής κατά το 1716, και την 12 Νοεμβρίου, εις ανάμνηση της δια θαύματος ματαιώσεως της εγκαθιδρύσεως εις τον Ναό του Αγίου λατινικού θυσιαστηρίου. Ευνόητο είναι ότι πανηγυρίζει και κατά τις ημέρες των λιτανειών του σεπτού Σκηνώματος. Αποτέλεσμα των πολλών εορτών εις τιμή του αγίου Σπυρίδωνος είναι και η δημιουργία πολλών ασματικών Ακολουθιών οι οποίες αποτελούν ευμεγεθή τόμο (39).

Εξωτερική αργυρή λάρνακα των ιερών λειψάνων του Αγίου Σπυρίδωνος, διακοσμημένη με σμάλτα. Στο επάνω μέρος της λάρνακας αναγράφει: «Κατεσκευάσθη ἐν Βιέννῃ τῆς Αὐστρίας / ἐν ἔτι 1867 / Ζήλῳ καί προθυμίᾳ τοῦ Κτίτορος (sic) / Αἰδεσιμωτάτου Ἱερομονάχου Κόμητος Γεωργίου Βούλγαρη / Μεγάλου Πρωτοσυγγέλου (sic) Κερκύρας / Ἐπιτροπεύοντος / τοῦ Εὐγενοῦς Κυρίου Ἠλία Βασιλάκη» (Πηγή: Arte Bizantina e Post-Bizantina a Corfu. Monumenti, Icone, Cimeli, Civilta.Corfu 1994, σελ. 176)

Η λαμπρότητα και το πάνδημο του εορτασμού εν Κέρκυρα, της μνήμης και των θαυμάτων του ιερού Πολυούχου εκφράζονται ζωηρά εις τους ενθουσιώδης λόγους του εγκωμιαστή του Αγίου, Αξέξανδρου Τριβόλι – Πιέρι, οι οποίοι ανταποκρίνονται απολύτως εις την πραγματικότητα. «Τὶ ἄξιον θέαμα·» γράφει «τόση συνδρομή· τόσον πλῆθος λαοῦ· ὁ εἶς ὑπὸ τοῦ ἄλλου ὠθούμενος, νὰ στενοχωρῆται, καὶ νὰ συνθλὶβεται· τὸ στράτευμα ὅλον, καὶ αὐτό, ἐν πάσῃ τῇ δόξῇ αὐτοῦ, ἔνοπλον, καὶ ἐν παρατάξει· Κωδώνων τερποκροτούντων ἀλλαλαγμοί, σαλπίγγωντε, καὶ τυμπάνων· ὀργάνων ποικιλοφθόγγων εὐήχωντε καὶ τερπῶν τερπναὶ εὐφραίνουσ΄ ἁρμονίαι. Κρότοι, κτύπου, καὶ βρονταὶ πυροβόλων, διά τε γῆς, καὶ θαλάσσης· πόλις, στόλος, ἄστυ, προάστεια, ν’ .απτουσιν ὅλα, καὶ νὰ βροντοῦν λαμπαδουχούντων, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός, προηγουμένωντε, καὶ ἑπομένων· Ἱερεῖς, λαμπρᾷ τῇ στολῇμ, ἐν ὕμνοις, ᾠδαῖς, καὶ ᾄσμασι, δοξολογοῦντες, νὰ προπορεύωνται· καὶ οὐ μόνον οἱ ἔντιμοι, καὶ εύγενεῖς, οὐ μόνον οἱ πλέον ἔγκριτοι, καὶ ἐν ἀξίαις, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ Κρατοῦντες, (40) ἐν δόξῃ παραγενόμενοι, καὶ αὐτοὶ λέγω, αἰδοῖ, καὶ εὐλαβείᾳ, λαμπαδουχοῦντες (41) καὶ αὐτοὶ νὰ ἀκολουθοῦσι, καὶ νὰ ποιοῦν οὔτω, πλέα ἔνδοξον, ἐπιφανῆ, καὶ τηλαυγεστάτην τὴν δορυφορίαν, καὶ τὴν παράταξιν. ὢ δόξα· ὢ ἀσύγκριτα, ἐν παντὶ καιρῷ, τοῦ Σπυρίδωνος μεγαλεῖα.» (42)

Το ιερό λείψανο του αγίου και θαυματουργού Σπυρίδωνα, εκτίθεται τρεις φορές το χρόνο σε προσκύνηση ως εξής: 1. Κατά την επέτειο της μνήμης του, από της 11:00 ώρας της 11 Δεκεμβρίου, μέχρι της 16:00΄ της 13 του ίδιου του μηνός (43).

Προτίθεται δε το σεπτό Σκήνωμα όρθιο εις την κρυστάλλινη θήκη του, επί θρόνου ηυτρεπισμένου και μεγαλοπρεπούς, ο οποίος τοποθετείται εις την νότια πύλη του εικονοστασίου του Ναού, την πύλη δηλαδή η οποία οδηγεί κατά τις υπόλοιπες ημέρες εις την κρύπτη του ιερού Λειψάνου. Την λαμπρότητα του θρόνου Του επιστρέφει και συμπληρώνει μέγα αργυρό διάδημα, αφιέρωμα της Μαρίας χήρας Covachevich (44)

Έχει ήδη σημειωθεί ότι η αφθαρσία του σεπτού Σκηνώματος του ιερού Σπυρίδωνος αποτελεί εκδήλωση της θείας Παντοδυναμίας, είναι δηλαδή θαύμα και ως τέτοιο προκάλεσε δια μέσου των αιώνων, εξακολουθεί δε, ως είναι φυσικό, να προκαλεί τον θαυμασμό των ανθρώπων. Ημέτεροι δε και ξένοι σοφοί δεν παρέλειψαν κατά καιρούς να αφήσουν γραπτές τις εκδηλώσεις του θαυμασμού τουςΟ λόγιος και διαπρεπής πατριάρχης Ιεροσολύμων Νεκτάριος (1661 – 1669) σημειώνει σχετικά: «…πρόκειται καὶ ἐν ἡμῖν Σπυρίδων κατὰ Κέρκυραν ὁ θαυματουργὸς ὡς ἔμπνους, σώζων καὶ τὰς σάρκας μέχρι καὶ νῦν (ἀπὸ χιλίων τριακοσίων που ἑτῶν) ἔχων ἁπαλάς, καὶ ψηλαφόμενος τοῖς προσιοῦσι, προσκυνῆσαι μᾶλλον καὶ θαυμάζειν» (45). Επίσης ο Ρωμαιοκαθολικός αποστολικός πρωτονοτάριος Αββάς Don Lorenzo Miniati γράφει: «(τοῦ ἀγ. Σπυρίδωνος) τὸ σῶμα διατηρεῖται τὴν σήμερον (1163) τοσούτῳ ζωηρὸν καὶ χλωρόν, ὥστε ἐγγιζομένου τοῦ σαρκώδους μέρους τῆς κνήμης αὐτοῦ, ὑποχωρεῖ τοῦτο τῷ δακτύλῳ καὶ ἐπανέρχεται εἴτα ἐν τῇ θέσει του, μολονότι εἶχε ζήσει ὲπὶ τῆς ἐποχῆς τῆς Α΄ ἐν Νικαίᾳ Συνόδου». (46)

Ο Αλέξανδρος Τριβόλις – Πιέρις έκθαμβος αναφωνεί: «ἰδοὺ ὁ Σπυρίδων ὑπερυψούμενος, καὶ ὑπὲρ πάντας τοὺς ἀπ’ αἰῶνος κακοιμημένους ἁγίους δεδοξασμένος παρὰ τοῦ Θεοῦ εἰς τὸν κόσμον. Ἰδοὺ ὁ Σπυρίδων, ἔπειτα ἀπὸ τόσους καὶ τόσους ἀιῶνας, σῶος ὡς οὐδεὶς ἄλλος ποτὲ εἰς τὰ ὄματα τοῦ κόσμου. Ὦ θαῦμα θαυμάτων· Καὶ ποῦ εἶστε, ὦ φιλόσοφοι, ἔμπειροι εἰς τὰ τῆς φύσεως, καὶ ἐπιστήμονες νὰ τὸν ἰδῆτε, καὶ νᾶ φρίξετε; νὰ τὸν ἰδῆτε, λέγω, σῶον ἔτι, καὶ ἀνελλιπῆ· νὰ ἔχῃ ὅλα του τὰ μέλη, οὐ μόνον τὰ πλέον ἄνικμα, καὶ στερεά, ἀλλά καὶ τὰ πλέον ὑγρά, καὶ λεπτά. Τὰ χείλη, λέγω, τήν γλῶσσαν, καὶ αὐτὰ τὰ ὄμματα, μέλη τά πλέον εὔφθαρτα, ἄφθαρτα, καὶ νὰ σώζεται ἔτι εἰς ὅλα, ὦ θαῦμα. Καὶ αὐτὸ τὸ ἐλαστικόν; ποῦ εἶστε, λέγω, τοιοῦτον, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν τηλικοῦτον, νὰ τὸν ἰδῆτε, καὶ νὰ φρίξετε; καὶ ποῦ εἶναι τὸ ἕκαστον ἐξ ὧν συντίθεται, εἰς αὐτὰ καὶ διαλύεται; Πῶς ο Σπυρίδων ἀνώτερος ἀπὸ τοὺς ὅρους τῆς φύσεως; Καὶ πόθεν εἰς τὸν Σπυρίδωνα τὸ ἐξαίρετον τοῦτο; » (47)

Ο σοφός, όσο και ο ευσεβής, Κερκυραίος Εμμανουήλ Θεοτόκης (1777 – 1837) μεταξύ άλλων γράφει τα εξής: «Τὸ σῶμα τοῦ ἁγ. Σπυρίδωνος εἶναι διὰ τοὺς φυσικοὺς (ἐπιστήμονας) ἀντικείμενον δικαίας περιεργείας. Μαλακὸν καὶ ἐλαστικόν, θὰ ἔλεγε τις ὅτι εἶναι εὐδιάπνευστον καὶ συγχρόνως συμπαγές, ἀδιάλυτον καὶ ἄφθαρτον. Τὰ προεξέχοντα μέρη τοῦ προσώπου του πλατύνονται καὶ ἀνορθοῦνται, καθόσον προσκρούουν, κατὰ τὸ μᾶλλον ἣ ἧττον εἰς τὸ κρύσταλλον τῆς θήκης, ὅπου εἶναι τοποθετημένον ὅρθιον, ὅταν τὴν μεταφέρουν ἐν λιτανείᾳ ἐντὸς τῆς πόλεως… Αὐτὰ τὰ γεγονότα τὰ ὁποῖα φαίνονται νὰ παραβαίνουν τοὺς κοινοὺς νόμους τῆς φυσικῆς, εἶναι ἐπίσης ἀναντίρρητα καὶ εὔκολον νὰ πιστοποιηθοῦν» (48)

Εις την δόξα του θρόνου του, ατενίζοντας ο ευσεβής προσκυνητής το σεπτό Σώμα του Αγίου, δια μέσου των αιώνων μέχρι την σήμερον εύκαμπτο, ακέραιο, διαρθωμένο και όρθιο, δεν μπορεί παρά να επαναλάβει το εύστοχο επίγραμμα του επισκόπου Ικονίου Ματθαίου Καρυοφύλλου, «Εἰς τὸ ὑπερφυές Λείψανον τοῦ Θαυματουργικοτάτου Σπυρίδωνος» (49)

«Καὶ ζῇς ἐν μακάρεσι, καὶ οὐ βαρὺν ὕπνον ἰαύεις

Ἀλλά φέρεις μορφὴν ἀρτιθανοῦς Σπυρίδων.

Ἅσσα δέ σοι φθιμένῳ σταυρόγραφα ῥήγεα θῆκαν

Λάτριες, εὐθρύπτου σητὸς ἄμοιρα πέλει.

Καὶ λιπαρήν Κέρκυραν ἔχεις, καὶ θαύματα πρήσσεις

Λάτρι φίλε Χριστοῦ, λάτρι φίλε Τριάδος»

(Πηγή: Ο Ιερός Σπυρίδων, Αθανάσιος Χ. Τσίτσας, πρωτοπρεσβύτερος, Κέρκυρα 1967, σσ. 19 – 31)

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: