H Ιστορία του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα


Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.

Γενικά

Τις μέρες αυτὲς του Δεκαπενταυγούστου ψάλλονται, κάθε απόγευμα στις εκκλησίες μας, οι ωραίες και πολὺ κατανυκτικὲς ακολουθίες, προς τιμὴ της Παναγίας, που  είναι γνωστὲς ως  «Παρακλήσεις».

Πρόκειται για τους δύο Παρακλητικούς Κανόνες ,τον Μικρό και τον Μεγάλο.

Ονομάζονται «Παρακλητικοί» οι  δύο κανόνες στην Υπεραγία Θεοτόκο, επειδὴ οι πιστοί, τα αισθήματα των οποίων εκφράζουν οι  κανόνες, ικετεύουν και παρακαλουν την Παναγία με τις μεσιτείες και πρεσβείες της προς τον φιλάνθρωπο Θεό και Υιό της (»πολλὰ γὰρ ἰσχύει δέησις μητρὸς πρὸς εὐμένειαν Δεσπότου») να ικανοποιήσει και να εκπληρώσει  τα φλέγοντα αιτήματα των προσευχών τους  προς αυτή (»τάχυνον εἰς πρεσβείαν καὶ σπεῦσον εἰς ἱκεσίαν…»).

Έτσι  το περιεχόμενο των δύο αυτών κανόνων είναι η  έκφραση  και η  διατύπωση , εκ μέρους των πιστών, κραυγαλέων αιτημάτων απόγνωσης, φόβου, αγωνίας και  πόνου, επειδὴ βρίσκονται σε  κατάσταση  ανάγκης και θλίψεως και περιστάσεων δυσμενών, βασάνων, πειρασμού και συμφορών του  βίου· απευθύνονται δε τα αιτήματα αυτὰ προς την Υπεραγία Θεοτόκο, η οποία ειναι «σκέπη κραταιά, ὅπλον σωτηρίας», «ἐλπὶς ἀπηλπισμένων, ἀσθενῶν συμμαχία, θλιβομένων χαρά καὶ ἀντίληψις» για να εύρουν την ταχινἠν και βεβαίαν ἐκπλήρωσιν αυτών.

Με άλλα λόγια, «οι  δύο παρακλητικοὶ κανόνες είναι σπαραξικάρδιες προσευχές του  πονεμένου και βασανισμένου  λαού  μας και ανθρώπου κάθε εποχής, προς την Πάναγνο Μητέρα του Κυρίου, την μόνη  ελπίδα και αντίληψη  και«προστάτιν καὶ φρουρὰν ἀσφαλεστάτην», «σκέπην κραταιάν» καὶ «καταφύγιον πάντων τῶν χριστιανῶν», για να βρουν  παρηγορία, ανακούφιση  στους πόνους των, θεραπεία των ψυχικών και σωματικών ασθενειών των, απαλλαγὴ απὸ τους ποικίλους πειρασμοὺς της ζωής, σωτηρία και  έλεος εκ μέρους του  Θεού».

Ο Ποιητής του  Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα(Μ.Π.Κ)

Για τον ποιητὴ του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνος(Μ.Π.Κ.), έχουμε σαφείς μαρτυρίες και είναι γνωστὸ το όνομά του, το οποίο φέρεται σε όλη τη χειρόγραφη παράδοση και σε όλες τις  έντυπες εκδόσεις του.

Ο  ποιητὴς λοιπόν του  μεγάλου Παρακλητικού Κανόνος είναι  ο Θεόδωρος Β´ Δούκας Λάσκαρις, βασιλιάς της αυτοκρατορίας της Νικαίας, που ιδρύθηκε μετὰ την Άλωση  της Κωνσταντινουπόλεως απὸ τους Φράγκους, σαν  αντίσταση  στην Φραγκοκρατία που επεβλήθηκε  απὸ την Δ´ Σταυροφορία κατὰ τα έτη 1204 – 1261.

Ο χρόνος άρα  που  γράφτηκε ο Μέγας Παρακλητικὸς Κανόνας  είναι ο ΙΓ´ μ.Χ. αιώνας  και συγκεκριμένα  το διάστημα των ετών  1204 – 1258 μ.Χ. που ἔζησε ο ποιητής του Θεόδωρος Β´ Λάσκαρις.

.Ο Επιληπτικός Αυτοκράτορας

Ο Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης ήταν γιος του Ιωάννη Βατάτζη   και της Ειρήνης Λάσκαρη, και εγγονός του Θεοδώρου Α΄Λάσκαρη   δημιουργού του κράτους της  Νικαίας. Κληρονόμησε μια πολύ δυνατή αυτοκρατορία, και το ίδιο δυνατή την παρέδωσε στους διαδόχους του.

Ήταν πολύ μορφωμένος, και είχε πλούσια φιλοσοφική και θεολογική κατάρτιση. Δάσκαλοί του ήσαν οι  Νικηφόρος Βλεμμύδης και Θεόδωρος Ακροπολίτης.

Όταν πάντρεψε την κόρη του με τον Νικηφόρο γιο του δεσπότη της  Ηπείρου Μιχαήλ και της Θεοδώρας  , του παραχωρήθηκαν το Δυρράχιο και τα Σέρβια.

Πάσχοντας από  επιληψία βαριάς μορφής αδυνατούσε να ασκεί τακτικά τα καθήκοντά του και με το πέρασμα του χρόνου η επιδείνωση της υγείας του, του προκαλούσε έντονες εμμονές, στρέφοντας πολλούς υψηλόβαθμους αξιωματούχους εναντίον του.Ειδικότερα η συναισθηματική του αστάθεια εκφράζεται κυρίως «σαν κατάθλιψη η σαν διάχυση του συναισθήματος ¨..

Σε μια από το πλήθος των επιστολών του ,ιδιαίτερα αποκαλυπτικών του εσώτερου ψυχισμού του γράφει: «Ίδης τον παντάπασιν χαροπόν,κατηφή ,δεινόν ,συννοίας μεστόν και παντοίως τη λύπη τρωθέντα και τιτρωσκόμενον .Οίμοι τι εν εμοί γέγονεν!Ουδέν άλλο είποιμι ή ότι πάντως κάθαρσις ψυχική και ταπείνωσις σαρκική ίνα σώση ο πλάστης το συναμφότερον»(J.B.Papadopoulos)

Κάποτε στον δρόμο της Ιστορίας ,συναντήθηκε με το πρόσωπο της Θεοδώρας ,της Βασίλισσας του Δεσποτάτου της Ηπείρου και σημερινής Αγίας και πολιούχου της Άρτας.

Η κόρη του Μαρία παντρεύτηκε τον Νικηφόρο ,τον  πρωτότοκο γυιό του Μιχαήλ και της Θεοδώρας. Ο χαρακτήρας της Θεοδώρας , ,που είχε αποκτήσει «υπομονή αγίας και συνείδηση ειρηνοποιού»(D.M.Nicol), αλλά και η  Θεοτοκοφιλία της ήταν παραδειγματική και καταλυτική  γι αυτόν.Και στις δύσκολες ώρες του συλλογικού βίου και του ατομικού πόνου έμαθε από την Θεοδώρα  ,(που οι περιπέτειες της ζωής της έκαναν να κυλήσουν από τα μάτια της ¨θρόμβοι δακρύων» και να στραφεί προσευχητικά πολλές φορές προς  το πρόσωπο της Θεοτόκου )  να στρέφει τα βλέμματα στην μορφή της Γιάτρισσας Παναγίας .Και να απευθύνει  σε Αυτή κατανυκτικές επικλήσεις ,που εκφράζουν ένα  έντονο ψυχικό άλγος.

Αποτέλεσμα αυτών των διαρκών προσευχητικών επικλήσεων του Θεοδώρου προς την Θεοτόκο είναι και ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας που αυτός συνέθεσε.

Λίγο πριν από τον θάνατό του ζήτησε να εξομολογηθεί.Έπεσε στα πόδια του εξομολογητή και ¨δακρύων απλέτοις ρεύμασι την γήν εν ή κατέκειτο έπλυνεν ,ώστε και πηλόν γεγενήσθαι εκ τούτων …το «εγκατέλιπόν σε Χριστέ» συνεχώς επεφώνει»(Γ.Ακροπολίτης )

Η ίδια αυτή κραυγή ενός έντονου ψυχικού άλγους ξεπηδά και  μέσα από τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα , που σήμερα αντηχεί στους ναούς στα δειλινά του ελληνικού Δεκαπενταύγουστου ,συγκινώντας τους πιστούς με τους έξοχους στίχους του ,γεμάτους από βαθιά εσωτερική οδύνη και συντριβή.

«Των λυπηρών επαγωγαί χειμάζουσι την ταπεινήν μου ψυχήν και συμφορών νέφη την εμήνκαλύπτουσι καρδίαν»

. «Βλέψον ιλέω όμματί σου και επίσκεψαι την κάκωσιν ήν έχω»

Ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις πέθανε στο Νυμφαίο σε ηλικία 36 ετών.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: