Αινώ χορεύων Ηλιού τα θαύματα”

του Ιεροδιακόνου Σιλουανού Πεπονάκη

Έναν πολύ μεγάλο προφήτη, τον δεύτερο Πρόδρομο της παρουσίας του Χριστού, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το τροπάριο της εορτής του, γιορτάζει η Εκκλησία μας στις 20 Ιουλίου.
Ο προφήτης Ηλίας ήταν υιός του Σωβάκ, καταγόμενος από την Θέσβη (εξ ου και Θεσβίτης). Όταν τον γέννησε η μητέρα του, ο Σωβάκ ο πατέρας του είδε σε οπτασία πώς άνδρες λευκοφόροι τον ονόμαζαν Ηλίαν που σημαίνει Θεός ή θείος ως παραγόμενο από το Ηλί, το οποίο στα εβραϊκά σημαίνει Θεός, και πώς τον σπαργάνωναν με πυρ και του έδιναν να φάη φλόγα πυρός. Όταν λοιπόν ο πατέρας του ρώτησε τους Ιερείς για το νόημα της οπτασίας, εκείνοι του απήντησαν πώς το παιδί θα κατοικούνταν από φως και πώς ο λόγος του πρόκειται να είναι απόφαση και η ζωή του θα είναι σύμφωνη με το θέλημα του Θεού, καθώς επίσης ότι θα κρίνη τον Ισραήλ με μάχαιρα και πύρ. Γι’ αυτό σε ένα στιχηρό προσόμοιο της εορτής ψάλλουμε “ο προ συλλήψεως ών ηγιασμένος, ο ένσαρκος Άγγελος, ο νούς ο πύρινος, ο επουράνιος άνθρωπος, ο της δευτέρας Χριστού ελεύσεως θείος Πρόδρομος, Ηλίας ο ένδοξος, των προφητών η κρηπίς”.
Ο Βασιλιάς Αχαάβ και η ξενικής καταγωγής γυναίκα του Ιεζάβελ που έφερε από την Φοινίκη την λατρεία του Θεού Βάαλ, γκρέμισαν τα θυσιαστήρια του αληθινού Θεού, καταδιώκοντας τους Ιερείς και τους προφήτες, παρασύροντας συγχρόνως στην ειδωλολατρεία και πολλούς Ισραηλίτες. Ο Ηλίας έρχεται σε σύγκρουση, ελέγχοντας τους Βασιλείς και τον λαό, προειδοποιώντας τους για την επερχόμενη ανομβρία. Όταν άρχισε η ανομβρία, ο Προφήτης Ηλίας καταδιώχτηκε από τον Αχαάβ, και κατέφυγε στον χείμαρρο του Ιορδάνη Χορράθ. Εκεί ο Θεός γίνεται εστιάτορας του Προφήτου μέσω κάποιου κόρακα που του έφερνε το πρωϊ άρτους και το δειλινό κρέας. Διαβάζουμε από τον κανόνα της εορτής: “Ως άριστος Προφήτα ο εστιάτωρ, ο κόραξι τελών σοι πανδαισίαν, ο μόνος εμπιπλών πάν ζώον ευδοκίας, ω πάντες κράζομεν· Σύ εί Θεός ημών και ουκ έστιν Άγιος πλην σου Κύριε”.
Από το Συναξάριο του Προφήτου μαθαίνουμε ότι και άλλα πολλά έκανε ο μέγας Θεσβίτης, όπως το πυρ που κατέβασε από τον ουρανό, τρεις φορές, την ανάσταση του υιού της Σαρεφθίτισσας χήρας κλπ.
Η διαμονή του Προφήτη εις τον χείμαρρο του Ιορδάνη είναι το θέμα της εικόνας που θα περιγράψουμε, η οποία προέρχεται από την Ενορία Αμνάτου της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου.
Η εμπνευσμένη και μεγάλη αυτή μορφή είναι τοποθετημένη από τον αγιογράφο στο στόμιο ενός σπηλαίου, που ανοίγεται στους βράχους κοντά στον ποταμό Χορράθ. Η εικονογραφία του προφήτη ακολουθεί πρότυπο της κρητικής ζωγραφικής του 15ου αιώνα που επαναλαμβάνεται σε κρητικές εικόνες του 16ου αιώνα και 17ου αιώνα. Στο κάτω μέρος της συγκεκριμένης εικόνας υπάρχει και η προσθήκη με την σκηνή από τον βίο του προφήτη, που αφηγείται την συνάντησή του με την χήρα γυναίκα της Σιδωνίας, στην πύλη της πόλης Σαρεπτά, που τον διέθρεψε με τον “εγκρυφίαν”.
Ο αγιογράφος αντιγράφει με εξαιρετική πιστότητα το πρωτότυπο και την ποιότητα της εικόνας και που κατά τον Μ. Μπορμπουδάκη εξαίρει η λεπτοδουλεμένη τεχνική επεξεργασία, που η κάποια τυποποίησή της όμως οδηγεί σε μια χρονολογία στο τέλος του 16ου ή αρχές του 17ου αιώνα.
Ένα πολύ σημαντικό στοιχείο στην σύνθεση είναι η ένταξη της επιβλητικής μορφής στο σκληρό τοπίο του βαθμιδωτού βουνού με τις δύο συγκλίνουσες κορυφές. Ο Προφήτης Ηλίας κάθεται σε στροφή τριών τετάρτων να ανακρατή το βαρύ κεφάλι με το δεξί χέρι και το αριστερό να ακουμπά χαλαρά στο γόνατο, επάνω στους βράχους, “εν τω χειμάρρω Χορράθ”. Γράφει ο μεγάλος βυζαντινολόγος Μανώλης Χατζηδάκης σχολιάζοντας μια παρόμοια εικόνα της Πάτμου: “Στην σύνθεση αυτή βλέπουμε τον προφήτη με την ογκώδη ελλειψοειδή μάζα μέσα στο αιχμηρό τοπίο με τις συγκλίνουσες τσακιστές γραμμές. Η καθιστή μορφή πλαισιώνεται από το μαύρο άνοιγμα του σπηλαίου, αλλά δένεται συνάμα με τις πολλαπλές κινήσεις που διατρέχουν το τοπίο. Ο άξονας του προσώπου σημαδεύει με την τονισμένη μύτη μια κίνηση που αρχίζει από την κορυφή του αριστερού βράχου προς τα δεξιά και κάτω, και συνεχίζει και τελειώνει στην κυματιστή καμπύλη του αριστερού του ώμου και του περιγράμματος της μηλωτής. Η λοξή αυτή κίνηση διασταυρώνεται σε σχήμα χ περίπου στον άξονα, δηλαδή πίσω από το κεφάλι με τις αντίρροπες λοξές και παράλληλες κινήσεις, που ξεκινούν από πάνω προς τα κάτω και αριστερά τονισμένες με διαδοχικά παράλληλα και διαφορετικής υφής στοιχεία δηλαδή, με το κατωφερικό περίγραμμα του βράχου και με τις κλιμακωτές πλάγιες του ιδίου βράχου με το χείλος του σπηλαίου με το δεξί γυμνό χέρι που ανακρατεί το βαρύ κεφάλι. Ακόμη με την αριστερή κνήμη και τέλος με τις βαθιές ρωγμές των βράχων κάτω δεξιά. Με την τόσο σφικτά οργανωμένη αυτή σύνθεση ταιριάζει η άψογη εκτέλεση, η ακρίβεια στο στερεό σχέδιο, η χρωματιστή ισορροπία. Όλα συνεργάζονται ώστε να προβάλη κυρίαρχη μορφή του επιβλητικού γέροντα με το ηλιοκαμμένο πρόσωπο, με τον αργό μεγαλόπρεπο ρυθμό, που αναδύεται από τις κινήσεις και αντικινήσεις στα μέλη και στην κεφαλή”.
Αυτός ο μεγάλος προφήτης με το ηλιοκαμμένο πρόσωπο και την επιβλητική του παρουσία είναι αυτός που είδε τον Θεό στο όρος Χωρίβ, αυτός που ανελήφθη με άμαξα πύρινη στον ουρανό, αυτός τέλος που παρουσιάσθηκε δίπλα στον Χριστό μαζί με τον Μωϋσή κατά την Μεταμόρφωση.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: